Gaspitten maak je schoon als het gas dicht is en de branders zijn afgekoeld. Haal de pannendragers, branderdeksels en branderkoppen eraf en laat ze weken in heet water met afwasmiddel. Borstel ze schoon, neem de plaat af met een sopje en laat alles goed drogen voordat je het terugzet.

Dat werkt op een gaskookplaat in het werkblad en net zo goed op een vrijstaand gasfornuis. Wie zijn fornuis schoonmaakt, merkt dat de meeste tijd in twee dingen gaat zitten: aangekoekt vet op de branders en vastgebrande resten op de pannendragers. Daar gaan de meeste stappen hieronder over.

Heb je geen gas maar inductie of keramisch, dan pak je het anders aan. Dat lees je bij je inductiekookplaat schoonmaken.

Bij oma's huismiddeltjes kom je vooral baking soda tegen. Dat is ook het middel dat we zelf het eerst zouden pakken. Zo werken de bekendste huismiddeltjes:

• Baking soda: meng drie delen baking soda met één deel water tot een dikke pasta. Smeer die op de vieze plekken, laat hem een uur intrekken, op aluminium een kwartier, en borstel hem weg. Spoel goed na, zodat er geen wit poeder in de gaatjes achterblijft.
• Groene zeep of afwasmiddel: voor vet dat nog niet is ingebrand. Een warm sopje is vaak al genoeg.
• Cola: gaspitten schoonmaken met cola kan, want het zuur maakt aangekoekt vuil iets losser. Het werkt minder goed dan baking soda en het plakt, dus spoel extra goed na. Op aluminium gebruik je liever geen cola.
• Schoonmaakazijn: een scheut in heet water helpt tegen vet en kalkranden op een rvs plaat. Azijn is een zuur, dus gebruik het niet op aluminium, gietijzer, emaille of glas.

Let op bij aluminium onderdelen. Veel branderkoppen zijn van aluminium, en dat kan dof of donker worden van zure middelen en van soda. Soda (natriumcarbonaat) is iets anders dan baking soda (natriumbicarbonaat): soda is veel sterker. Aluminium gaspitten maak je daarom het liefst schoon met heet water en afwasmiddel. Baking soda kan ook, maar laat het op aluminium niet langer dan een kwartier inwerken en spoel goed na: ook baking soda maakt aluminium dof als het te lang zit.

Geen schuursponsjes, staalwol of schuurmiddel op geëmailleerde onderdelen of op de plaat. Welke middelen je in de rest van de keuken veilig gebruikt, lees je bij milde schoonmaakmiddelen.

De pannendragers van een gasfornuis zijn meestal van gietijzer. Kijk eerst wat voor laag erop zit, want dat bepaalt de aanpak:

• Geëmailleerd gietijzer: glad en glanzend. Laat de pannendragers weken in heet sop en borstel ze schoon. Ingebrande pannendragers smeer je in met de baking-sodapasta en laat je een paar uur intrekken.
• Onbehandeld gietijzer: mat en ruw. Week het kort, borstel het schoon en droog het meteen helemaal af. Gietijzer dat nat blijft, gaat roesten. Wrijf het daarna in met een paar druppels olie op keukenpapier, dan blijft het mooier.

Gietijzeren pannendragers schoonmaken met baking soda kan dus prima. Laat ze alleen niet een nacht in water liggen, en laat soda en schuurmiddel staan.

Mogen de pannendragers in de vaatwasser? Kijk in de handleiding van je kookplaat. Bij twijfel doe je ze met de hand: de vaatwasser kan emaille dof maken en onbehandeld gietijzer laten roesten.

Hoe vaker je de plaat even afneemt, hoe minder je hoeft te schrobben. Dit ritme werkt goed:

• Na het koken: neem de plaat af als hij is afgekoeld. Overgekookt eten gaat er dan nog makkelijk af.
• Elke week: haal de pannendragers eraf en neem de plaat eronder af.
• Elke maand, of eerder bij veel bakken en braden: maak de branders en pannendragers grondig schoon met de stappen hierboven.

Kook je veel met een deksel op de pan, dan spat er minder vet en kookt er minder over. Dat scheelt schoonmaakwerk op de plaat en rond de branders.

Ben je toe aan een nieuwe kookplaat, of twijfel je tussen gas en inductie? Bekijk dan alle soorten kookplaten op een rij.